W artykule podjęto problem aktywności banków spółdzielczych w Polsce na rynku obligacji komunalnych w latach 2017-2024 oraz ich perspektyw w tym zakresie. Celem badań była ocena potencjału tych instrumentów finansowych, jako narzędzia stabilizacji wyników finansowych banków spółdzielczych. Dokonano analizy kondycji ekonomicznej i efektywności finansowej oraz struktury aktywów banków spółdzielczych na tle banków komercyjnych. Zastosowano analizę wskaźnikową i porównawczą, wykorzystując dane statystyki sektora bankowego, obejmujące w różnych przekrojach okres od 2017 roku do października 2025 roku. Wyniki badań dowodzą, że okres wysokich stóp procentowych, mimo generowania ponadprzeciętnych zysków, obnażył strukturalne słabości banków spółdzielczych, w tym rosnącą nadpłynność. Wykazano istnienie ryzykownej „monokultury” w zakresie operacji czynnych banków spółdzielczych, polegającej na lokowaniu nadwyżek płynności w krótkoterminowe instrumenty dłużne Skarbu Państwa i NBP, przy niewielkim udziale długu samorządowego. Zauważono jednak, że rynek obligacji komunalnych, mimo barier płynnościowych, systematycznie rośnie i może stanowić alternatywę dla dłużnych papierów rządowych i emitowanych przez NBP. Badania wskazują, że duży udział w aktywach banków spółdzielczych należności od sektora finansowego oraz instrumentów dłużnych emitowanych przez Skarb Państwa i NBP naraża banki spółdzielcze na znaczący spadek rentowności w fazie łagodzenia polityki pieniężnej. Rekomenduje się zwiększenie aktywności banków spółdzielczych na rynku obligacji komunalnych, co pozwoliłoby tym bankom łączyć bezpieczeństwo finansowe z realizacją misji wspierania rozwoju lokalnego.
